మనిషి మెదడుకు అతిపెద్ద శత్రువు ఇదే!
- మెదడు ఆరోగ్యానికి దీర్ఘకాలిక ఒత్తిడే అతిపెద్ద ముప్పు
- 8 గంటల నిద్ర కంటే రోజూ ఒకే సమయానికి మేల్కోవడమే ముఖ్యం
- రోజూ కొద్దిగా మద్యం తీసుకున్నా కాలక్రమేణా మెదడుపై తీవ్ర ప్రభావం
- కొత్త విషయాలు నేర్చుకోవడం ద్వారా మెదడు పనితీరును కాపాడుకోవచ్చు
- మెదడు ఆరోగ్యం పేరుతో ఆందోళన వద్దు, అది జీవితాన్ని ఆస్వాదించడానికేనని సూచన
మన దైనందిన జీవితంలో మెదడు ఆరోగ్యాన్ని దెబ్బతీసే అతిపెద్ద అంశం దీర్ఘకాలిక ఒత్తిడి అని, సరైన నిద్ర, ఆరోగ్యకరమైన అలవాట్లతో దాని పనితీరును కాపాడుకోవచ్చని ప్రముఖ న్యూరాలజిస్ట్, న్యూరో సైంటిస్ట్ డాక్టర్ ఫేయ్ బెగెటి స్పష్టం చేశారు. 'విజన్ ఆఫ్ హెల్త్' అనే పాడ్‌కాస్ట్‌లో ఆమె మాట్లాడుతూ.. మెదడు ఆరోగ్యానికి సంబంధించిన అనేక అపోహలను తొలగించి, ఆచరణీయమైన సలహాలు అందించారు. ఈ మేరకు హిందూస్థాన్ టైమ్స్ ఓ కథనం వెలువరించింది.
ఒత్తిడితో జ్ఞాపకశక్తికి ముప్పు
అతిగా పనిచేయడం, తీవ్రమైన ఒత్తిడికి గురవడం, తగినంత విశ్రాంతి లేకపోవడం మెదడుకు అత్యంత హానికరం అని డాక్టర్ ఫేయ్ హెచ్చరించారు. స్వల్పకాలిక ఒత్తిడి మనల్ని అప్రమత్తంగా ఉంచినా, దీర్ఘకాలిక ఒత్తిడి వల్ల రోజంతా కార్టిసాల్ అనే హార్మోన్ స్థాయిలు పెరిగిపోతాయి. ఇది మెదడులోని భావోద్వేగాలను నియంత్రించే అమిగ్డాలా, జ్ఞాపకశక్తికి కీలకమైన హిప్పోక్యాంపస్, ఏకాగ్రతకు సంబంధించిన ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్‌పై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో, ఈ ప్రభావం ఎంత బలంగా ఉంటుందంటే.. జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలతో బాధపడేవారిని చూసి డిమెన్షియా (మతిమరుపు వ్యాధి) ఏమోనని అనుమానించే పరిస్థితి వస్తుందని ఆమె వివరించారు.
నిద్ర.. 8 గంటల నియమం అపోహే!
మెదడు ఆరోగ్యానికి రోజుకు 8 గంటల నిద్ర అవసరమనేది కేవలం సగటు అంచనా మాత్రమేనని డాక్టర్ ఫేయ్ తెలిపారు. కొందరికి 6-7 గంటలు సరిపోతే, మరికొందరికి 10-11 గంటల నిద్ర అవసరం కావచ్చు. ఎన్ని గంటలు నిద్రపోయాం అనేదానికంటే, నిద్రలో స్థిరత్వం పాటించడం ముఖ్యం. ముఖ్యంగా, ప్రతిరోజూ ఉదయం ఒకే సమయానికి మేల్కోవడం వల్ల శరీర గడియారం (బాడీ క్లాక్) క్రమబద్ధంగా పనిచేస్తుంది. ఉదయాన్నే 10-15 నిమిషాల పాటు సహజ కాంతిలో, వీలైతే బయట గడపడం వల్ల నిద్రలేమి, అలసట, కుంగుబాటు లక్షణాలు తగ్గుతాయని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. మంచి నిద్ర మెదడులో పేరుకుపోయే హానికరమైన ప్రోటీన్‌లను తొలగించడంలో సహాయపడుతుంది.
మద్యంతో జాగ్రత్త
మద్యం కూడా మెదడుపై ప్రభావం చూపే ఒక డ్రగ్ లాంటిదేనని ఆమె అన్నారు. ఇది శరీర సమతుల్యతను నియంత్రించే సెరిబెల్లమ్, నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యాన్ని ప్రభావితం చేసే ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్‌ను దెబ్బతీస్తుంది. రోజూ రాత్రి భోజనంతో పాటు ఒకటి లేదా రెండు డ్రింకులు తీసుకునే అలవాటు ఉన్నవారిలో కూడా కాలక్రమేణా మెదడుపై గుర్తించదగిన ప్రభావం ఉంటుందని ఆమె హెచ్చరించారు. దీనిని రోజువారీ అలవాటుగా కాకుండా, అప్పుడప్పుడు మాత్రమే తీసుకోవాలని సూచించారు.
మెదడుకు నిరంతర వ్యాయామం
వయసు పెరిగేకొద్దీ మెదడు పనితీరు తగ్గకుండా ఉండాలంటే 'కాగ్నిటివ్ రిజర్వ్'ను పెంచుకోవడం ముఖ్యం. కొత్త భాష నేర్చుకోవడం, చిత్రలేఖనం, కొత్త నైపుణ్యాలు సంపాదించడం, సామాజికంగా చురుగ్గా ఉండటం వంటి కార్యకలాపాలు మెదడుకు సవాలు విసురుతూ దానిని ఆరోగ్యంగా ఉంచుతాయి. మంచి నిద్ర, కాగ్నిటివ్ రిజర్వ్‌ను పెంచుకోవడం అనేవి మెదడు ఆరోగ్యానికి రెండు ప్రధాన ప్రాధాన్యతలని ఆమె పేర్కొన్నారు.
అయితే, మెదడు ఆరోగ్యం కోసం చేసే ప్రయత్నాలు మరో ఒత్తిడిగా మారకూడదని డాక్టర్ ఫేయ్ హితవు పలికారు. జీవితంలోని సంతోషకరమైన క్షణాలను ఆస్వాదించకుండా, కేవలం ఆరోగ్యం గురించే అతిగా ఆలోచించడం కూడా మంచిది కాదని ఆమె ముగించారు.
ఒత్తిడితో జ్ఞాపకశక్తికి ముప్పు
అతిగా పనిచేయడం, తీవ్రమైన ఒత్తిడికి గురవడం, తగినంత విశ్రాంతి లేకపోవడం మెదడుకు అత్యంత హానికరం అని డాక్టర్ ఫేయ్ హెచ్చరించారు. స్వల్పకాలిక ఒత్తిడి మనల్ని అప్రమత్తంగా ఉంచినా, దీర్ఘకాలిక ఒత్తిడి వల్ల రోజంతా కార్టిసాల్ అనే హార్మోన్ స్థాయిలు పెరిగిపోతాయి. ఇది మెదడులోని భావోద్వేగాలను నియంత్రించే అమిగ్డాలా, జ్ఞాపకశక్తికి కీలకమైన హిప్పోక్యాంపస్, ఏకాగ్రతకు సంబంధించిన ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్‌పై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో, ఈ ప్రభావం ఎంత బలంగా ఉంటుందంటే.. జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలతో బాధపడేవారిని చూసి డిమెన్షియా (మతిమరుపు వ్యాధి) ఏమోనని అనుమానించే పరిస్థితి వస్తుందని ఆమె వివరించారు.
నిద్ర.. 8 గంటల నియమం అపోహే!
మెదడు ఆరోగ్యానికి రోజుకు 8 గంటల నిద్ర అవసరమనేది కేవలం సగటు అంచనా మాత్రమేనని డాక్టర్ ఫేయ్ తెలిపారు. కొందరికి 6-7 గంటలు సరిపోతే, మరికొందరికి 10-11 గంటల నిద్ర అవసరం కావచ్చు. ఎన్ని గంటలు నిద్రపోయాం అనేదానికంటే, నిద్రలో స్థిరత్వం పాటించడం ముఖ్యం. ముఖ్యంగా, ప్రతిరోజూ ఉదయం ఒకే సమయానికి మేల్కోవడం వల్ల శరీర గడియారం (బాడీ క్లాక్) క్రమబద్ధంగా పనిచేస్తుంది. ఉదయాన్నే 10-15 నిమిషాల పాటు సహజ కాంతిలో, వీలైతే బయట గడపడం వల్ల నిద్రలేమి, అలసట, కుంగుబాటు లక్షణాలు తగ్గుతాయని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. మంచి నిద్ర మెదడులో పేరుకుపోయే హానికరమైన ప్రోటీన్‌లను తొలగించడంలో సహాయపడుతుంది.
మద్యంతో జాగ్రత్త
మద్యం కూడా మెదడుపై ప్రభావం చూపే ఒక డ్రగ్ లాంటిదేనని ఆమె అన్నారు. ఇది శరీర సమతుల్యతను నియంత్రించే సెరిబెల్లమ్, నిర్ణయాలు తీసుకునే సామర్థ్యాన్ని ప్రభావితం చేసే ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్‌ను దెబ్బతీస్తుంది. రోజూ రాత్రి భోజనంతో పాటు ఒకటి లేదా రెండు డ్రింకులు తీసుకునే అలవాటు ఉన్నవారిలో కూడా కాలక్రమేణా మెదడుపై గుర్తించదగిన ప్రభావం ఉంటుందని ఆమె హెచ్చరించారు. దీనిని రోజువారీ అలవాటుగా కాకుండా, అప్పుడప్పుడు మాత్రమే తీసుకోవాలని సూచించారు.
మెదడుకు నిరంతర వ్యాయామం
వయసు పెరిగేకొద్దీ మెదడు పనితీరు తగ్గకుండా ఉండాలంటే 'కాగ్నిటివ్ రిజర్వ్'ను పెంచుకోవడం ముఖ్యం. కొత్త భాష నేర్చుకోవడం, చిత్రలేఖనం, కొత్త నైపుణ్యాలు సంపాదించడం, సామాజికంగా చురుగ్గా ఉండటం వంటి కార్యకలాపాలు మెదడుకు సవాలు విసురుతూ దానిని ఆరోగ్యంగా ఉంచుతాయి. మంచి నిద్ర, కాగ్నిటివ్ రిజర్వ్‌ను పెంచుకోవడం అనేవి మెదడు ఆరోగ్యానికి రెండు ప్రధాన ప్రాధాన్యతలని ఆమె పేర్కొన్నారు.
అయితే, మెదడు ఆరోగ్యం కోసం చేసే ప్రయత్నాలు మరో ఒత్తిడిగా మారకూడదని డాక్టర్ ఫేయ్ హితవు పలికారు. జీవితంలోని సంతోషకరమైన క్షణాలను ఆస్వాదించకుండా, కేవలం ఆరోగ్యం గురించే అతిగా ఆలోచించడం కూడా మంచిది కాదని ఆమె ముగించారు.
